چشم انداز جهان تا 2040*

ترجمه: محمد علی عسگری

پس از هر انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا، سازمان اطلاعاتی مرکزی این کشور گزارشی را از وضعیت جهان تهیه و تقدیم رییس جمهور جدید می کند. در سال 2009 بود که این سازمان در گزارش خود احتمال شیوع یک ویروس فراگیر را پیش بینی کرد و گفت این ویروس ممکن است در شرق دور آشکار و مانند یک آتش در سراسر کره خاکی پخش گردد.  

در نسخه امسال، آمده است که انتظار می رود شدت رقابت بر سر نفوذ جهانی به بالاترین حد خود پس از جنگ سرد برسد. دراین گزارش  همچنین نسبت به تشدید عواملی که منجر به افزایش تنش در جوامع مختلف خواهد شد هشدار داده شده است، زیرا روند ژئوپلتیک پیچیده و بی ثبات کننده ای را به وجود خواهد آورد و بنابراین باید خود را برای تعامل با آن طی دو دهه آینده آماده کرد.

طبق این گزارش، پاندمی کووید 19 « بزرگ ترین تنش های جهانی را پس از جنگ دوم » به وجود آورد و منجر به تشدید و تسریع در تنش های عمیقی شد که در دوران صلح هیچ کدام از نسل های قدیم با آن مواجه نبودند. ازجمله انقلاب دیجیتالی، هوش مصنوعی ، مهندسی ژنتیک، گرم شدن زمین و کاهش میزان موالید.

از ویژگی های جهان آینده اینکه افراد بیشتری به اینترنت متصل می شوند و در همان حال در جوامعی گریزان از هم با هویت های سست و فشارهای بی سابقه برای مهاجرت زندگی خواهند کرد. جهانی که در آن پیری سرعت گرفته، بدهی دولت ها به سطح وحشتناکی رسیده و در یک نظام بین المللی از هم پاشیده، کنش گران بیشتری وارد عرصه خواهند شد . این درحالی است که حکومت ها قوی تر، ثروت ها فراگیر تر و درهمان حال نظام توزیع بدتر شده است و یک جهان گرایی نیم بند قادر به کنترل آشوب ها و رقابت های فزاینده بین ایالات متحده و چین نیست.  

انتنظار می رود رشد جمعیت، سرعت شهر نشینی، سوء مدیریت اراضی و منابع طی دو دهه آینده منجر به پیچیده تر شدن آثار آن بر محیط زیست بسیاری از کشورهای جهان بخصوص کشورهای درحال رشد به ویژه در مناطقی گردد که همچنان متکی بر کشاورزی هستند. مانند آفریقای جنوب صحرای کبیر، آمریکای مرکزی و بخش هایی از آمریکا جنوبی، جنوب آسیا و استرالیا. این درحالی است که در برخی مناطق دیگر کشورهایی مانند کانادا، شمال اروپا و روسیه خواهند توانست از پدیده گرم شدن زمین و طولانی شدن فصل رشد استفاده کنند.

با ورود به سال 2040 از عملکرد هوش مصنوعی دوش به دوش سایر فناوری ها استفاده خواهد شد و هرکدام بخشی از جوانب حیات بشری را پوشش می دهند؛ ازجمله بهبود شرایط بهداشتی، حمل و نقل مطمئن تر و نیز آموزش های اختصاصی با امکان بهره وری های بیشتر. هرچند تحولات هوش مصنوعی روز به روز در سراسر جهان توسعه می یابد، اما در این میان دولت هایی که دارای ابزارهای پشتیبانی و توسعه واتکاء بر این هوش مصنوعی باشند سودهای بیشتری خواهند برد. البته اتکای گسترده بر هوش بخصوص در عرصه های جنگ نیز می تواند  موجب تشدید خطر سوء استفاده های عمدی و تشدید یا ایجاد درگیری های ناخواسته گردد.   

انتظار می رود روابط بین دولت ها و ملت ها در تمام نقاط جهان به صورت مستمر تنش زا باشد و این به دلیل تضاد فزاینده بین نیازها یا انتظارات ساکنان و امکانات موجود یا مطلوب حکومت هاست. در بسیاری از این کشورها اهالی انتظارات شان بالا خواهد رفت و در همان حال کندی رشد اقتصادی، چشم اندازهای نامطمئن اشتغال، رکود اقتصادی و تحولات جمعیتی موجب پدید آمدن تنش ها و بحران های بزرگ می شود و این عوامل بر قدرت و انعطاف دولت ها فشار آورده بودجه ها را فرسایش می دهد و حکمرانی بر چنین مردمانی را بسیار پیچیده تر از گذشته می سازد.

طی سالهای آینده شکاف بین توان و کارآمدی حکومت ها و انتظارات شهروندان عمیق تر شده و منجر به یک سری بی ثباتی های سیاسی می گردد، به گونه ای که انتظار می رود برخی جوامع دچار شکاف های هویتی و قومیتی شده و موج هایی از اعتراضات مردمی را در آنها شاهد باشیم که در صورت تشدید و گسترش خشونت ها و نزاع های داخلی، حتی فروپاشی برخی دولت ها را به دنبال داشته باشد.

انتظار می رود طی یک دهه آینده بازهم دموکراسی ها فرسایش پیدا کنند اما نه برای زمانی طولانی، زیرا مشروعیت نظام های دموکراتیک به طور دراز مدت بر دو شرط کلی استوار است؛ حفظ یک روند سیاسی عادلانه، فراگیر و منصفانه و دست یافتن ساکنان به نتایج مثبت آن و نیز پاسخگو بودن نسبت به نگرانی های عمومی مردم پیرامون مسایلی چون فساد، رانت خواری نخبگان و عدم مساوات که در مجموع باعث جلب اعتماد مجدد مردم و تقویت پایه های مشروعیت نظام های دموکراتیک را به دنبال خواهد داشت. ارایه خدماتی کارآمد و ایجاد ثبات اقتصادی و امنیتی و فردی -که همواره جزو مزایای تاریخی نظام های دموکراتیک بوده است – می تواند رضایت توده های مردم را به دنبال داشته باشد.   

نظام های استبدادی ضعیف

 

طی دهه آینده نظام های استبدادی با خواسته های دموکراتیک در درون جوامع خود مواجه بوده وکنار آمدن با آن برای شان روز به روز دشوار تر می شود و همین امر می تواند منجر به یک سری تغییرات ناگهانی و خشن در برخی دولت ها پس از یک دوره ثبات ظاهری شود. این نظام های استبدادی که از چین تا خاورمیانه همچنان مقاومت می کنند، دارای نقاط ضعف ساختاری بزرگی مانند گسترش فساد و تکیه مفرط بر منابع اولیه هستند که با آنها عجین گشته است.

این احتمال وجود دارد که طی دو دهه آینده ارتش های قدرتمند بکوشند از نزاع های شدید و جنگ های فراگیر اجتناب کنند، زیرا هزینه های مالی و جانی فوق العاده ای دارد . با این حال این احتمال نیز وجود دارد که به دلیل سوء ارزیابی یا عدم پذیرش انعطاف نسبت به برخی مسایل اساسی، همچنان خطر جنگ وجود داشته باشد. 

انتظار می رود طی دو دهه آینده رقابت بر سر نفوذ جهانی به بالاترین سطح خود پس از جنگ سرد برسد و خطر نزاع بین دولت ها را به دلیل پیشرفت های تکنولوژیک، توسعه اهداف وتنوع وسیع طرف های کنشگر و دینامیسم های بازدارنده تشدید کند. 

همچنین انتظار می رود منازعات منطقه ای و داخلی و فشارهای جمعیتی و تنش های زیست محیطی و فرسایش دموکراسی منجر به تنش های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی شود و عرصه هایی را به وجود آورد که گروه های تروریستی از آن برای کسب طرفدار، پناهگاه، آموزش و توطئه بهره برداری کنند. از همین رو انتظار می رود تشکیل گروه های جهادی در سراسر جهان یکی از قوی ترین تهدیدهای فرامرزی باشد و آنها بتوانند از ایدئولوژی های تعصب آمیز و ساختارهای سازمانی قوی بهره مند شوند و از سرزمین های وسیعی که تحت کنترل دولت ها نیستند، بخصوص در آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا، سوء استفاده کنند. بعلاوه پیشرفت های تکنولوژیک و هوش مصنوعی و تکنولوژی ارتباطات به تروریست ها این امکان را می دهد تا حملات وسیع و گسترده تری را از طریق گسترش شیوه های جدید حمله از دور و همکاری در خارج از مرزها، ترتیب دهند.

 

* خلاصه ای از  گزارش سازمان اطلاعاتی آمریکا(cia) در باره چشم انداز جهان تا 2040تحت عنوان « GLOBAL TRENDS 2040» را نشریه لوپوئن منتشر و شبکه الجزیره بازنشر داد . این متن ترجمه همان خلاصه و برگرفته شده از شبکه الجزیره است.  اصل این گزارش در156 صفحه به انگلیسی منتشر شده است.